سبد خرید
هیچ محصولی در سبد خرید نیست.
Dr.Mirbagheri
پراستیک اسید یک اکسیدکننده قوی با تجزیهپذیری آسان در محیط زیست است. این ماده در نهایت به اکسیژن و سرکه تبدیل میشود و برای صنایع غذایی و نوشیدنی به دلیل عدم باقیماندن باقیمانده شیمیایی، گزینهای بیخطر محسوب میشود. روشهای دوزدهی، شرایط نگهداری و نکات ایمنی هم بررسی خواهند شد.
پراستیک اسید (Peracetic Acid, PAA) ترکیبی آلی با فرمول شیمیایی CH₃CO₃H است که از واکنش بین اسید استیک و پراکسید هیدروژن تشکیل میشود. این ترکیب مایع بیرنگ با بوی تند شبیه سرکه، دارای خاصیت اکسیدکنندگی بسیار بالا و pH اسیدی (حدود ۲٫۵ تا ۳٫۵) است. در دماهای معمولی ناپایدار بوده و به مرور زمان به اکسیژن، آب و اسید استیک تجزیه میشود. همین ویژگی، آن را به یکی از معدود مواد ضدعفونیکنندهای تبدیل کرده که پس از مصرف، هیچ پسماند سمی یا پایدار در محیط بر جای نمیگذارد. پراستیک اسید همزمان خاصیت ضدعفونیکننده، بوزدا و ضدقارچ دارد و میتواند در طیف وسیعی از pH و دما مؤثر باشد. برخلاف ترکیبات کلر، عملکرد آن در حضور مواد آلی بهطور قابلتوجهی کاهش نمییابد، و این امر سبب محبوبیت آن در صنایع غذایی، بهداشتی و تصفیه آب شده است.
پراستیک اسید با آزادسازی اکسیژن فعال (رادیکالهای پراکسید) سبب اکسید شدن دیواره سلولی، غشای سیتوپلاسمی و آنزیمهای حیاتی میکروارگانیسمها میشود. این واکنش موجب تخریب غشا، نشت محتویات سلولی و در نهایت مرگ سلول میگردد.
اثر ضد میکروبی PAA شامل طیف گستردهای از باکتریها، قارچها، ویروسها و اسپورهای مقاوم است. این ویژگی باعث شده تا در بسیاری از کشورها بهعنوان جایگزینی برای کلر در ضدعفونی آب، خطوط لبنی، تجهیزات نوشیدنی و حتی در فرآیندهای CIP (Cleaning in Place) استفاده شود.
یکی از مهمترین مزیتهای پراستیک اسید در صنایع غذایی، عدم نیاز به شستوشوی مجدد با آب پس از ضدعفونی است. چون محصولات نهایی آن یعنی آب، اکسیژن و اسید استیک بیضرر هستند، میتوان از آن در ضدعفونی سطوح در تماس مستقیم با مواد خوراکی استفاده کرد.
در خطوط تولید لبنیات، پراستیک اسید بهصورت محلولهای ۰٫۱ تا ۰٫۳ درصدی برای شستوشوی لولهها، مخازن و نازلها بهکار میرود. در صنایع نوشیدنی نیز از آن برای استریلیزاسیون بطریها، درپوشها و تانکهای ذخیره استفاده میشود. در تصفیه آب بطریشده، جایگزین مؤثر و ایمنتری نسبت به کلر محسوب میشود زیرا طعم و بوی آب را تغییر نمیدهد و هیچ ترکیب جانبی خطرناکی مانند تریهالومتانها تولید نمیکند.
دوزدهی پراستیک اسید بسته به نوع کاربرد متفاوت است. در سیستمهای CIP معمولاً غلظتهای پایین (۵۰۰ تا ۲۰۰۰ ppm) کافی است، در حالی که برای ضدعفونی سطوح و ابزارآلات میتوان از محلولهای ۰٫۲ تا ۰٫۵ درصدی استفاده کرد.
در سیستمهای آب صنعتی و تصفیه فاضلاب، PAA بهصورت تزریق پیوسته یا ضربهای وارد جریان میشود. روش پیوسته برای کنترل رشد باکتریها و جلبکها در برجهای خنککننده مؤثر است، در حالی که تزریق ضربهای برای از بین بردن تجمعات زیستی (Biofilm) مناسبتر است
برای دوزدهی دقیق، از پمپهای دوزینگ مقاوم به خوردگی استفاده میشود و معمولاً در محلهایی با تهویه مناسب و سیستم کنترل خودکار، غلظت PAA در بازه ایمن تنظیم میگردد.
پراستیک اسید گرچه از نظر زیستمحیطی ایمن است، اما در حالت غلیظ مادهای خورنده و تحریککننده محسوب میشود. تماس مستقیم با پوست یا چشم میتواند منجر به سوختگی شیمیایی شود و استنشاق بخارات آن باعث تحریک دستگاه تنفسی گردد.
در هنگام کار با این ماده، استفاده از دستکش نیتریلی، عینک ایمنی، ماسک فیلتردار و لباس محافظ الزامی است. هنگام رقیقسازی، باید پراستیک اسید را بهآرامی به آب اضافه کرد (نه برعکس) تا از پاشش جلوگیری شود. در صورت نشت یا ریختن، باید محل را با مقدار زیادی آب رقیق کرد و از مواد جاذب غیرفعال مانند خاک دیاتومه استفاده شود.
پراستیک اسید از معدود بیوسایدهایی است که با چرخه طبیعی اکسیژن و کربن همخوانی دارد. پس از واکنش، به آب، اکسیژن و اسید استیک تبدیل میشود که در طبیعت بهراحتی تجزیه شده و هیچ اثر ماندگاری بر محیط ندارد. برخلاف کلر و فرمالدهید، تولید ترکیبات سمی یا سرطانزا ندارد.
با وجود این مزایا، باید توجه داشت که هزینه تولید و حمل آن نسبتاً بالاتر است و در صورت استفاده در محیطهای بسته، تهویه مناسب ضروری است.
پراستیک اسید ترکیبی مدرن، مؤثر و دوستدار محیط زیست است که جایگاه ویژهای در صنایع غذایی، دارویی و تصفیه آب پیدا کرده است. توانایی بالای آن در اکسیدکردن میکروارگانیسمها، تجزیه بیضرر پس از مصرف، و سازگاری با تجهیزات فرآیندی، باعث شده تا جایگزین مناسبی برای بیوسایدهای سنتی و کلردار باشد. رعایت اصول ایمنی، دوزدهی دقیق و شرایط نگهداری مناسب، کلید بهرهوری و دوام بیشتر این ماده در کاربردهای صنعتی است. آینده صنعت ضدعفونی و پاکسازی صنعتی، بدون شک در دستان موادی مانند پراستیک اسید خواهد بود که کارایی بالا را با پایداری زیستمحیطی در هم میآمیزند.